Suriye Islami hareketinin tarihi
Suriye�de İslami muhalefet Esad dönemi ile sınırlı olmadığı gibi, kökenleri 19. yüzyılın sonlarındaki İslami cemiyet ve sosyal dayanışma kurumlarına kadar uzanmakta. İlk ciddi örgütlenme, 1930�lu yılların sonunda Hama kentindeki bazı aydın ve tüccarların öncülüğünde kurulan Cemiyet-i İhvan-ı Müslimin (Suriye Müslüman Kardeşler Cemiyeti) ile başladı. Grubun ilk başkanı Şeyh Abdülgani El-Hamid, Mısır�da öğrenci olduğu yıllarda Hasan el-Benna ile tanışmış, İhvan�ın Mısır�daki faaliyetlerinde bulunmuş ve ülkesine döndükten sonra da benzer bir örgütlenme başlatmişti. Hareketin ilk dönemdeki üye sayisi sadece 500-600 civarinda bulunuyordu. Örgütlenme sürecini, ikinci başkan Dr. Nuris Abdurrezzak zamaninda da sürdüren Suriye Ihvani, kisa süre içinde Himis, Dera ve Deyri Zor gibi kentlerdeki diger hayir cemiyetleri ile de güç birligi yaparak 1944 yilina gelindiginde tüm Suriye�deki cemiyetleri bir çatı altında toplamayı başardı.

1944 yılında Mustafa Sıbai�nin başkanliga seçilmesiyle cemaat yeni bir örgütlenme gerçekleştirdi. Genel Murakip adini alan başkanin yetkileri sinirlandirilarak, ülkenin her kentinden cemaatin o kentteki sayisal büyüklügüne göre temsilcilerin görev aldigi Kurucular Heyeti bir nevi cemaatin parlamentosu gibi işlev görerek, yönetim yetkilerini paylaşti. Yönetim kadrolarinin atamalarinin yapildigi, cemaatin çalişma ilkelerinin tespit edildigi toplantilar, Halep ve Başkent Şam�da dönüşümlü olarak gerçekleştirilse de genel merkez fiilen artik Şam�dı.
1915 Humus doğumlu olan Sıbai, Fransız işgali döneminde yaptığı muhalif faaliyetleri nedeniyle hapse giren vatansever bir alim idi. Ancak Sıbai�nin muhalefeti sadece işgalci Fransiz yönetimine karşi olmadi. 1948 yilinda Israil karşisinda yaşanan askeri yenilgi sebebiyle mevcut yöneticileri suçlayan Sibai, halk arasinda yaptigi örgütlü teblig çalişmalarinda önemli ölçüde taban bulmayi başardi.

Ihvan parlamentoda
1947 yilindaki seçimlerden sonra Ihvan parlamentoya 3 temsilci sokmayi başardi. Daha sonra ardarda gelen askeri darbelerle kesintiye ugrayan siyasi süreç, Ihvan�ın güçlenmesini önleyemedi ve 1951 yılında yapılan seçimlerde, 142 üyeli parlamentoya 33 üye soktu. Buna karşın Cemaatin siyasi faaliyetleri fazla uzun sürmedi. Çünkü ülkede o kadar sıklıkla askeri darbe yaşanıyordu ki, hiçbir siyasi çalışma mümkün olamıyordu. Bunun yanısıra, 1950-54 arasında iktidarı elinden bulunduran diktatör Edip Çiçekli tarafından sert bir şekilde ezilen Sıbai�nin hareketi, o sıralarda yeniden yükselmeye başlayan Arap milliyetçiliği duyguları ve halkın arasında büyük rağbet gören Nasırcı anlayış nedeniyle ciddi bir direnç sağlayamadı. Hareket, 1958-61 Birleşik Arap Cumhuriyeti (BAC) sırasında fazla bir faaliyet gösteremediği gibi, sağlık koşulları artık yönetime müsait olmayan Sıbai tarafından bir ara tamamen dağıtıldı. İhvan liderlerinden Adnan Saadettin�e göre ise, İhvan Arap Birliğini İslam Birliğinin ilk nüvesi olarak telakki ettiğinden dolayı, BAC�ı desteklemiş ve bu desteği fiilen göstermek için faaliyetlerini birlik lehine askıya almıştı.

Sertleşme
1958-61 arası ciddi bir muhalefet göstermeyen cemaatin, buna karşın Mısır İhvan�ına yaptığı muamele nedeniyle Nasır�a sempati duyduğu da söylenemezdi.

Nasır�a muhalefeti nedeniyle Birleşik Arap Cumhuriyeti (BAC)�nin dağılmasını destekleyen İhvan, ayrılmadan sonraki siyasi süreçte Abdülkerim En-Nehlevi çevresinde taplandı. Yapılan seçimlerde Suriye Parlamentosu�nda 10 sandalye elde ettiyse de bu toparlanma süreci kısa sürdü. 1963 yılındaki Baas Partisi iktidarı, ilk defa İslam�ın günlük yaşamdaki rolünü azaltmayı ve fiilen İslam�ı devletten soyutlamayı hedefleyen geniş kapsamlı bir siyaset uyguladı.

Baas, reformist ve solcu liderlerle mücadeleyi savunan İhvan�ın öncülüğündeki Sünni muhalefete savaş ilan ederek, ikinci lideri İsam el-Attar�ı Almanya�ya sürdü. 1960�ların ortasından itibaren liderliğin konumu ve bazı fikri ihtilaflar nedeniyle bölünmeler yaşayan İhvan, alternatif liderler çıkararak, üçe bölündü. Bunlardan Hama ekolünü temsil eden Mervan Hadid ile, bu kez silahlı bir mücadeleye girişen hareket, 1968 yılından itibaren Filistinli El-Fetih�le birlikte eğitim gördü. Esad döneminde devlet adamlarına yönelik suikast kampanyasını yoğunlaştıran Hadid, 1976 yılında yakalanarak, hapiste işkence ile öldürüldü.

Karşı adım
Esad, İhvan�ın öncülük ettiği ve giderek kitlesel bir boyut kazanan isyanların artması üzerine karşı bir hamleyle, anayasaya başkanın Müslüman olma şartını koydurarak, 1974 yılında umre yaptı ve kitlenin göreceği şekilde düzenli olarak cuma namazlarına katıldı.
Ama tüm bu imaj değişiklikleri, 1970�li yıllar boyunca İhvan�ın Şam, Hama, Humus ve Halep gibi kentlerinde yönetime karşı şiddet eylemlerini artırmasını önleyemedi. Suikastlerde hedef, Suriyeli komünistler, Aleviler, Sovyet askeri uzmanları ve devlet görevlileriydi. Esad�a yönelik bir suikastin başarisizlikla sonuçlanmasi üzerine 8 Temmuz 1980 tarihinde Ihvan�a üyeliği idam cezasını gerektiren bir suç olarak öngören 49 nolu yasa çıkarıldı. Rejimin devrilmesi konusunda müttefik olan tüm İhvan ekolleri, bunun yöntemi konusunda ihtilaf halindeydi. Mevdudi ve Nedvi gibi saygın alimlerin arabuluculuk girişimleri de fayda vermemişti.

hama katliamı
Şiddetin tırmandığı 1979-1981 yılları arasında büyük kentlerde yüzlerce kişinin ölümüyle sonuçlanan operasyonlar düzenlendi. Rejimle İslami muhalefet arasındaki silahlı çatışmaların artması Şubat 1982 tarihinde Hama�da yaklaşik 25 bin kişinin (1000 tanesi asker) öldügü ve kentin büyük bölümünün yerle bir oldugu katliamla zirveye ulaşti. Kent, 15 gün boyunca havadan ve karadan bombalanmiş, içindekilerle birlikte yerlebir edilmişti.
Daha sonraki günlerde, büyük kentlerin tümüne yayilan kanli operasyonlarda binlerce insan hayatini kaybederken, delil olup olmadigina bakilmaksizin kendisinden şüphelenilen sayisiz insan, bir daha kendilerinden haber alinmamak üzere hapse atildi. Insan haklari kuruluşlarinin da yogun tepkisine yol açan sertlik politikasi, 1980�li yıllar boyunca devam etti.

Değişim
Esad�ın batıyla ilişkilerini iyileştirmeye başladığı 90�lı yıllarla birlikte, biraz da sindirilecek muhalif kalmadığına olan inancın verdiği güvenle, siyasi tutuklulara karşı nisbi bir yumuşama başladı. İlk olarak 20 Aralık 1995 tarihinde yayınlanan ve Kasım 1995 tarihinden önce cezaya çarptırılmış birçok İhvan ve Komünist Partisi mensubuna affı öngören yasa Esad�ın onayıyla parlamentodan geçti. İsrail ile süren barış görüşmelerinin olumlu şekilde ilerlediği bir sırada, uluslararası camianın karşısına demokrat ve özgürlükçü görüntüyle çıkmayı arzu eden Esad, ülkesindeki her şeyde olduğu gibi, dünyanın gidişatına uygun olarak liberalleşme konusunda da başı çekmek istiyordu. Bu çerçevede, Suriye İhvan-ı Müslimin teşkilatının lideri Abdülfettah Ebu Gudde�nin (1997�de öldü.) yıllar sonra Şam�a gelerek Esad�la görüşmesi, sistemle Islami muhaleftin arayi düzeltmeye başladigini gösteren bir işaret olarak degerlendirildi.

Şu ana kadar yaklaşik 5 bin muhalifin serbest birakilmasi, olumlu bulunmakla birlikte, serbest birakilan kişilerin yogun bir takip altinda tutulmasi ve çogulcu anlayişa tahammülsüz bir sistemin hala yürürlükte olmasi Islami muhalefetin gelişiminin şu aşamada imkansiz oldugunu gösteriyor.

Afganistan

Cezayir

Çeçenistan

Endonezya

Eritre

Fas

Filistin

Irak

Kırım

Kosova