Fatih�in Edirne�de bulunduğu günlerdir. Olacak bu ya şehre Acem illerinden bir âlim gelir. Evet adam bilgili, ama kibirlidir. Türkleri hor görür. Birkaç halli güç mevzuyu ısıtıp ısıtıp öne sürer ve muhataplarını küçük düşürür. Fatih bu tavırdan çok rahatsızdır. �Şu adami susturacak biri yok mu?� der demez komutanlardan biri �Var sultanım� der, �böyle birini tanıyorum galiba?�

HIZIR ADINDA BİRİ
Hızır Bey müthiş bir hafızaya sahiptir. Esprilidir, kıvraktır, zekidir. Sözün nereye varacağını önceden kestirir ve soruya soruyla cevap verir. Zor meseleleri basite indirger ve çok güzel misallendirir. Sadece fakih değil ediptir, şairdir. Eh Nasreddin Hoca gibi bir dehanın torunudur o.
Hızır Beyin en büyük şansı Molla Fenari gibi bir rahle arkadaşı ve Molla Yegân gibi bir hocası olmasıdır. Molla Yegân onu çok sever, nitekim biricik kızını vererek damat edinir kendine.

Gelelim hikâyemize. Acem âlimi kazandığı küçük zaferlerin sarhoşluğu ile daha büyük, daha çok ses getirecek münâzaralara hazırlanır. Hatta Padişahın huzuruna çıkar ve rakip diler. Fatih, bu kez hazırlıklıdır. Umursamaz tavırlarla etrafına bakar ve güya ilk gözüne ilişen askere (bu aslında Hızır Bey�dir) meydanı gösterir. Acem karşısına çıkarılan genç sipahiye bıyık altından güler. Belki �Sen git, abilerin gelsin� demez, ama öyle demeye getirir. Ancak Hızır bey onun suâllerini rahatlıkla cevap verir. Vakit ilerledikçe kibirli Acem�i ter basar. Sultana hitaben, �Ben bunca diyar gezdim, şunca meclise katildim� der �ama böylesini ne gördüm, ne de işittim�

Lâkin Hızır Bey�in elinden kurtulmak kolay değildir öyle. �Şimdi sira sende!� deyip onlarca ince ilimden, onlarca müşgül mesele sorar ki adamcagiz dut yemiş bülbüle döner. Acem Fatih�in önüne gelir �Bu çocuğun kıymetini bil!� der ve süklüm püklüm meclisi terkeder.

Fatih onun kıymetini zaten bilir. Hızır Bey�i imparatorluğun merkezine (İstanbul�a) kadı yapar. O devir kadıları beldenin meseleleri ile de ilgilenirler, şehreminidirler. Yanisi şu ki belediye başkanıdırlar.
Fatih, Hızır Bey�le sıkça buluşur. Onun feyizli sohbetlerini içercesine dinler. Devlet işlerini istişare eder. Birbirlerini abi kardeşten öte severler. Hatta Sultan onu sarayında görmek ister. Enderundan güzel bir yer ayırır. Ama Hızır bey kuytulardan hoşlanır. Anadolu yakasında kuş uçmaz kervan geçmez bir köşeye yerleşir ki, burada şekillenen köy adını ondan alır. Kadıköy!

İBRETLİ DAVA
Hızır Bey yorucu bir günün ardından gitme hazırlığı içindedir. Ancak kapı önünde dolaşan tedirgin gölgenin farkına varır. Birisi eşikte eyleşmekte gidip gidip dönmektedir. Mübârek ansızın kapıyı açar �Buyurun!� der. Adamcağız yakalanmışlığın pişmanlığı ile girer içeri. Kılık kıyafetine bakılırsa Hıristiyan tebâdan biridir. Ancak yüce veli onu güler yüzle karşılar, yer gösterir. Hatta bakar hâlâ mütereddit elceğizi ile cezve sürer mangala. Adamcağız fincanı zor tutar zira eli kolu sarılıdır. Hızır bey sorar:
-Eline n�oldu?
-Kırdırdılar efendim.
-Kim kırdırdı?
-Sultanımız!
-Öyle bir hakkı var mıymış?
-Bilmiyorum efendim.
-Mevzû ne peki!
-Ben mimarım efendim. Evet, Sultanımıza kubbeleri Ayasofya�dan geniş ve yüksek bir cami yapabilecegimi vaâd ettim ama...
Hizir Bey gerisini dinlemez. Adamlarina �Gidin getirin� der �Şunu!�
Mimarın dudakları uçuklamak üzeredir. �Getirin şunu� dediği üç kıtaya yayılan bir imparatorluğun hünkârıdır. Halbuki Avrupa�da derebeyleri bile yargılanamaz. Hele böyle akşamın alacasında apar topar mahkemeye çekmek kimin haddine.

SEN MURAT OĞLU MEHMED!
Çok geçmez Fatih adamlarıyla görünür. Sanki o gül yüzlü Hızır Bey gitmiş yerinde başkası peydahlanmıştır. Çehresi gergindir, devlet erkânını eşikte durdurur. �Siz şurada bekleyeceksiniz!� der, Fatih�e kapıyı gösterir: �Sen gir içeri!� Bu ne heybettir ya Rabbi! Sultan Mehmed�in benzi solar. Dizleri tutmaz olur. Sedire doğru yönelir, tam oturmak üzeredir ki Hızır Bey azarlayan bir ses tonuyla �Oturma! Madem ki hasmın ayakta, sen de ayakta durmalısın!�
Ve silbaştan meseleyi dinler. Görünüşe bakilirsa Fatih haklidir. Padişah �Olacak şey mi yani?� der, �Bu adam sırf taâssubuna yenildiği için inşaatımızı baltaladı. Binbir zorluk ve onca masrafla taa Mısır�dan getirttiğimiz sütunları budadı ve Ayasofya�dan daha geniş ve yüksek bir kubbe nasip olmadi bize. Halbuki anlaşmamiza göre...�
Hızır bey orasını hiç dinlemez. �İnşaat ayrı bir dava konusu� der, �Şimdi söyle bakalim! Sen Murat oglu Mehmed, bu zimminin elini kirdirdin mi, kirdirmadin mi?
Sultan gözlerini yere diker.
-Efendim inanin ben buna �elin kırılsın!� dedim, adamlarım �eli kırılsın!� anlamışlar.
-Peki bu elin vebâli kimedir?
Fatih cevap vermez, başını önüne eğer. Çocuk gibi dudaklarını ısırır. Hızır Bey kitabı kapar, hükmü açıklar.
-Şimdi sana kısas lâzım. Bileğini kırdırsam gerek.
Padişah gayri ihtiyari eline bakar, kararlı bir ifadeyle fısıldar �Buna hazırım!�

Mimar ağlamaklıdır. �Sakın ha!� diye bağırarak Fatih�in önüne geçer. �Ben davamdan vazgeçtim!� Eh Fatih de altında kalmaz tabii, ona ömrü boyu yetecek kadar dünyalık verir. Netice tatlıya bağlanır.

Fatih Hızır Bey�e hassaten teşekkür eder. �Adaletine hayran kaldım!� der. Sonra kaftanının altındaki kılıcı gösterir ve �Eğer� der, �Bana farklı muamele yapaydın, inan seni doğrardım!�

Hızır Bey, mânâlı mânâlı gülümser, �Eğer� der, �Sen dahi sultanlığına güvenip iltimas isteseydin...� Cümlesini tamamlamaz, hatta başladigina pişman olur. Tam �Neyse� deyip, dönecektir ki pelerininin altından fırlayan iki aslan Sultan�ın karşısına dikilir, öfkeli öfkeli eşinirler. Sonra öyle bir kükrerler ki Fatih�in dudakları uçuklar.

Genç Sultan Hızır Beyin ilmini iyi bilir, ama hâl ehli olduğunu orada öğrenir. O günden sonra eşiğine baş koyar ve kazanır.
Peki Mimar mı? Adamcağız şaşkına döner. Ağlamakla gülmek arasında gelir gider. Şimdi rüzgara tutulan yaprak gibidir. �Vallahi kırılan koluma seviniyorum� der, �bana yolumu gösterdi!� Oracıkda Kelime-i Şehadet getirir ve Hızır Bey�e talebe olur.